Gezichtsbedrog

Gezichtsbedrog is de foutieve waarneming van de werkelijkheid, oftewel : wat jij ziet is niet wat er echt is.

In het kort :

• Je ogen zijn niet perfect. Ze kunnen bijvoorbeeld moe worden en ze hebben een blinde vlek.
• Ieder beeld moet verwerkt wordt door de hersenen. Soms gaat dat verwerken wel eens mis.

Ik zei dus net dat je ogen niet perfect zijn. Laten we dat eens aantonen. Kijk eens naar het plaatje hieronder. De eekhoorn vertrouwd die al te vriendelijke glimlach van het jongetje niet en wil er liefst van al vandoor. Laat hem verdwijnen ! Sluit je linkeroog en kijk dan naar de jongen (waarschijnlijk met je rechteroog). Kom dan dichter of juist verder van het scherm totdat ... de eekhoorn weg is. Waw ! Het lijkt er op dat je ECHT een blinde vlek hebt, en die is nog groot ook ! Er zit een plek in de achterkant van je oog waar de zenuwen binnenkomen, en daar kan je niet zien.
Dit is ook een hersenillusie. Denk er maar eens over : zie je een groot gat overal waar je kijkt ? Nee ? Maar je hebt net geleerd dat je een blinde vlek hebt dus ... gokken je hersenen maar wat daar zou moeten zijn en dat tonen ze dan !

Je ogen zijn ook snel moe, zodat ze je dingen laten zien die er niet zijn. Neem bijvoorbeeld deze vlag. Staar 20 seconden of zo naar de witte stip en kijk dan naar een wit oppervlak zoals een muur. Wat zie je daar dan ? De reden daarvoor (simpel gezegd) is dat de lichtgevoelige cellen in je oog al snel moe zijn van dat staren naar die kleuren. In dit voorbeeld zijn de "blauwe" cellen moe, dus zie je de signalen van de "rode" cellen beter. Resultaat : rode strepen.

Veel gezichtsbedrog wordt veroorzaakt door de verwerking in de hersenen. Neem bijvoorbeeld deze simpele animatie : draait het rad links of rechts ? Je kan het laten draaien in elke richting die je wil, gewoon door er aan te denken. Het kan helpen om naar de randen van het rad te kijken : kijk naar de linkerrand en het draait linksom ... Hoe het werkt ? Het rad draait helemaal niet links of rechts. De animatie bestaat maar uit twee beelden, er zit geen richting in. Maar je hersenen denken : "het draait, het is een rad, het moet toch ergens heen draaien ?". De ontbrekende stappen vult je brein zelf wel in.

In het vorige voorbeeld snapten de hersenen de beweging niet. In deze krachtige illusie, voegen ze zelf beweging toe waar er geen is ! Kijk gewoon naar de zwarte stip en beweeg je hoofd naar voor en acht. Je zal meteen de cirkels zien draaien. Als je verder van het scherm weggaat, wordt iedere vorm kleiner. Voor jou bewegen ze dus naar binnen. De schuine zijkanten geven je hersenen de indruk dat ze niet alleen naar binnen bewegen, maar ook draaien.

Hoe komt het dat we zo makkelijk bedot worden ? Zijn wij mensen zo slecht in elkaar gestoken dat we niet eens fatsoenlijk kunnen zien ? Misschien nog een kleine illustratie om wat respect bij te brengen ... Links zie je een mooi bos in de herst. Niks mis mee. Rechts zie je de informatie die je ogen binnenkomt ... Je hersenen moeten twee licht verschillende beelden samensmelten tot een driedimensioneel beeld, dat omdraaien, de blinde vlek opvullen, de randen van je gezichtsveld opvullen (je ziet toch geen scherpe rand waar je pupil stopt ?) en uiteindelijk nog begrijpen wat het allemaal is. En dat allemaal terwijl je een fijne boswandeling maakt.
Het is niet zo vreemd dat iets zo ingewikkeld wel eens mis gaat.